خواندن كتاب تازه‌اى را آغاز كند يا خواندن فصلى از كتابى را به آخر رساند ، و خواندن فصل تازه‌اى را از سر گيرد ، ولىّ وى هديه‌اى با مبلغى پول براى معلّم مىفرستد . ارزش اين هدايا متناسب با پيشرفت فرزندش در تحصيل مىباشد . امّا ارزشمندترين هديه را وقتى به معلم مىدهد كه طفلش در تلاوت قرآن كريم پيشرفت كلّى كرده باشد ، زيرا قرآن به زبان عربى است ، ياد گرفتنش براى كودكان آسان نيست ، و براى درست خواندن اين كتاب مقدس كه شارح احكام الهى است ، و جامع‌ترين و ستوده‌ترين دستورهاى زندگى انفرادى و اجتماعى با زيباترين و فصيح‌ترين و عالىترين كلمات و معانى در آن جمع آمده بايد جهد بسيار به كار برند . از اين رو وقتى به سوره‌هاى معينى كه مشكل‌تر و طولانىتر است رسيدند هديهء خوبى براى معلم مىبرند . امّا اگر طفلى فقير نتوانست چنين هديه‌اى تقديم كند مكتبدار نه او را از مكتب مىراند و نه مىآزارد ، امّا شاگردان را وا مىدارد به شيوه‌هاى گوناگون مانند مسخره‌كردن ، درآوردن شكلك و ادا و اطوارهاى ناخوشايند چندان وى را رنجه كنند كه به هر زحمت ميسر شود رسم معهود را به جا آورد و هديه‌اى به معلّم بدهد . اين نكته نيز گفتنى است كه در چنين موارد يعنى وقتى درس يكى از شاگردان به يكى از سوره‌هاى معيّن قرآن مىرسد يا براى خواندن ، كتابى تازه به دست مىگيرد و بدين مناسبت هديه‌اى براى مكتبدار مىبرد همهء شاگردان مكتب از حصول اين موفقيّت بهره‌مند مىگردند زيرا مكتبدار بدين مناسبت آن روز مكتب را تعطيل ، و شاگردان را مرخص مىكند . در كتاب اوّل به مناسبتى ياد كردم كه بچه‌هاى دولتمندان براى آموختن درس و مشق به مكتب نمىروند بلكه براى آنان معلّم سر خانه مىآورند . « 1 » از آن پس به آموختن خط همت مىگمارند . من دربارهء اين موضوع پيش از

--> ( 1 ) - به مقاطعهء شرعيه قبول نمودم اقل محمد تقى خلف مرحوم ميرزا جان نراقى كه فتح اللّه ولد الصدق فخر الحاج حاج محمد مهدى را متوجّه درس و مشق او بشوم تا ان شاء اللّه المستعان به حدّى برسد كه كتابهاى فارسيه را از جمله سرباز ، حافظ ، جوهرى يا امثال اينها را بتواند بخواند و بنويسد ، و خطّ او هم به نوعى باشد كه همه كس بخواند ، به مال المقاطعه مبلغ دو تومان فضّى روپيه ناصر الدّين شاهى عددى بيست و شش نخود وزن كه به چهار قسط التفات كنند . نقد پنج هزار ، در سر سورهء مباركهء انعام پنج هزار ، بعد از ختم كلام اللّه مجيد پنج هزار ، بعد از اتمام مراتب مفصله پنج هزار ، و صيغه بر وجه لزوم جارى و واقع شد بينهما بنهج الشرع . تحرير شد فى 26 جمادى الثانى 1287 .